• امروز : سه شنبه - ۳۱ فروردین - ۱۴۰۰
  • برابر با : 9 - رمضان - 1442
  • برابر با : Tuesday - 20 April - 2021
1

تلاش‌های کاشف چای برای استقرار حکومت پارلمانی

  • کد خبر : 40397
  • ۰۵ مرداد ۱۳۹۵ - ۲۲:۱۵
تلاش‌های کاشف چای برای استقرار حکومت پارلمانی

زمانی که صحبت از کشت محصول چای و کارخانه‌های فراوری آن در گیلان می‌شود همه می‌دانند که چه کسی این کشت و کار مفید را به گیلان آورد اما شاید کمتر کسی بداند که کاشف‌السلطنه یکی از شخصیت‌های مؤثر در تحولات پیش از مشروطه و به ثمر رسیدن آن بود.   به گزارش پایگاه اطلاع […]

زمانی که صحبت از کشت محصول چای و کارخانه‌های فراوری آن در گیلان می‌شود همه می‌دانند که چه کسی این کشت و کار مفید را به گیلان آورد اما شاید کمتر کسی بداند که کاشف‌السلطنه یکی از شخصیت‌های مؤثر در تحولات پیش از مشروطه و به ثمر رسیدن آن بود.

 

به گزارش پایگاه اطلاع رسانی صبح رانکوه:  چندی پیش خبری از تلاش برای باز‌سازی خانه اولین شهردار رشت و ایجاد موزه مشروطه در استان داشتیم تا چند روز آینده نیز به سالگرد امضای فرمان مشروطه می‌رسیم. اولین تحول سیاسی بزرگ در ایران که نظام کهنه سلطنتی را تغییر داد. مرداد ماه مصادف است با مهم‌ترین تحولات جنبش مشروطه، جنبشی که هر‌چند در کوتاه مدت با شکست روبه‌رو شد ولی تأثیرات سیاسی و اجتماعی طولانی مدتی در تاریخ ایران به جای گذاشت.
یکی از اولین رجالی که در تدوین قوانین اولین حکومت پارلمانی نقش مؤثری داشت محمد میرزا چایکار ملقب به «کاشف‌السلطنه» است که در تاریخ ایران تنها او را به‌عنوان‌‌ ترویج‌دهنده کشت چای در گیلان می‌شناسند.
«آقا محمد خان قاجار قرانلو» ملقب به کاشف‌السلطنه، نوه دختری «عباس میرزا» نایب‌السلطنه فتحعلی شاه قاجار بود و اولین روز فروردین ماه ۱۲۴۴خورشیدی در تربت‌حیدریه به دنیا آمد. وی بعدها به خاطر‌‌ ترویج کشت چای در گیلان شهرت «چایکار» را برای خود انتخاب کرد.
محمد میرزا بعد از اتمام دروسش در دارالفنون و فراگیری زبان فرانسه، در ۱۶ سالگی به‌عنوان منشی میرزا نصرالله خان مشیر‌الدوله (نایب اول وزارت خارجه) در وزارت خارجه استخدام می‌شود. او بعد از ۲ سال در ۱۲۶۰ خورشیدی با سمت دبیر دومی عازم پاریس می‌شود.
 
اولین قوانین پارلمانی
محمد میرزا به پاریس سفر کرد و تحصیل در رشته حقوق دانشگاه سوربن ارتقای شغلی وی را نیز فراهم کرد و نایب اول سفارت شد.
او۸ سال در فرانسه بود تا اینکه در سومین سفر ناصرالدین شاه به اروپا، همراه کاروان شاه به ایران بازگشت.
ناصرالدین شاه بعد از سفرهای متعدد به اروپا و تحت تأثیر قوانین فرنگ، در ابتدای بازگشت از سفر سوم در سال ۱۳۰۷قمری تصمیم گرفت مجلسی تشکیل دهد و وزرایی معین کند.
بر اساس اسنادی که «ثریا کاظمی» نوه دختری محمد میرزا، منتشر کرده، محمد میرزا چایکار ۲۶ساله به همراه ناصرالملک قراگزلو به مدت ۶ ماه مشغول ترجمه و وضع قوانین اساسی و تکالیف دولتی شدند تا در مجلس آینده به کار گرفته شود. مجلسی که پا نگرفته با یک تیراندازی به یک پادشاه خودکامه عمرش به پایان رسید.
از آنجا که حکومت مطلقه شاهی با نظام شورایی همخوانی ندارد؛ اولین پایه‌های جمهوری با شلیک تیر مخالفان به پادشاهی که تنها مقلد ظواهر فرنگی بود، متزلزل شد.
در آن زمان یعنی ۲ سال بعد از فرمان ناصرالدین شاه به تشکیل مجلس، محمد میرزا سمت بالای دولتی را برعهده داشت. واقعه سوء‌قصد به جان ناصرالدین شاه ازسوی بابی‌ها در قریه نیاوران،‌ترتیب داده شده بود. هرچند شاه جان سالم به‌در برد، ولی تأثیر پذیرفت و رفتارش با تحصیلکرده‌های فرنگ رفته – که علاقه‌مند به ایجاد حکومت به سبک اروپایی بودند- به شدت تغییر کرد.
بعد از تغییر رویه شاه، آزادیخواهانی که موافق ایجاد حکومت پارلمانی بودند علیه ناصرالدین شاه تبلیغ می‌کنند. محمد میرزا کاشف‌السلطنه از افرادی بود که علیه شاه و در حمایت از افکار آزادیخواهانه، شبنامه پخش کرد. وقتی خبر به ناصرالدین شاه رسید، حکم دستگیری زنده و مرده کسی صادر شد که تا چندی پیش مترجم و قانون‌نویس مورد اعتماد ناصرالدین شاه بود.
وقتی حکم صادره به گوش محمد میرزا رسید، ابتدا به املاک شخصی خود متواری شد اما با محاصره قوای دولتی، چند نفر در این درگیری کشته شدند. محمد میرزا با عجله به روسیه فرار کرد و از آنجا به عثمانی رفت. زندگی جدید در تجارتخانه‌اش در استانبول هم دوامی نداشت. محمد میرزا در استانبول نیز با ایرانیان مقیم عثمانی -که مخالف استبداد شاهی بودند- سریع دم خور شده بود. ناصرالدین شاه از دولت عثمانی حکم استرداد محمد میرزا را خواست و همین موجب شد بار دیگر محمد میرزا متواری شود و به فرانسه برود.

بازگشت به ایران
بر اساس نوشته‌های نوه دختری محمد میرزا، کاشف‌السلطنه تنها زمانی توانست آزادنه به ایران باز گردد که ناصرالدین شاه به قتل رسیده بود. او یک بار همراه کاروان شاهی به ایران آمد تا مقدمات حکومت پارلمانی را ایجاد کند و بار دیگر وقتی توانست به ایران برگردد که شاه خودکامه کشته شده بود.
بازگشت کاشف‌السلطنه به ایران منشأ بزرگ‌ترین خدمات در حوزه کشاورزی گیلان و تولید چای داخلی بود.او در سفر به هند تخمین زد که کشت داخلی چای نه تنها می‌تواند کشور را در مدت ده تا دوازنده سال خودکفا کند، بلکه ایران را از شر واردات از کشور هند که در استعمار انگلیس اسیر بود هم نجات می‌دهد.
حاج محمدمیرزا   مقداری تخم چای را به همراه چهار هزار گلدان چای در سال ۱۲۸۵ شمسی به ایران آورد. با اینکه در بسیاری از منابع تاریخی نوشته‌اند که وی در آخرین سفر خود برای‌‌ ترویج کشت چای در یک حادثه رانندگی با اتومبیل خود به ته دره سقوط کرد و درگذشت، ولی نوه آن شادروان تصریح می‌کند که نمازگزار و کارگران مراسم تدفین شاهد آثار یک گلوله در شقیقه کاشف‌السلطنه بوده‌اند. در زمان فوت، شایعه قتل محمد میرزا چایکار بر سر زبان‌ها بود؛ اما تلاش‌های خانواده و بستگان کاشف‌السلطنه برای پیدا کردن عاملان قتل او بی‌نتیجه ماند. محمد میرزا کاشف‌السلطنه که بیشتر به‌عنوان بنیانگذار کشت و صنایع چای در ایران شناخته می‌شود، در واقع یکی از پیشگامان تغییرات سیاسی و ایجاد حکومت مشروطه در دوران قاجار بود.

قوانین ضد استبدادی
با اینکه فرمان مشروطه در اواخر عمر مظفر‌الدین شاه به امضا رسید؛ اما پایه‌های تغییرات حکومت از سوی شاه پیشین بنیان گذاشته شده بود و ناصرالدین شاه خود دستور وضع قوانینی برای تشکیل اولین حکومت پارلمانی را صادر کرده بود، ولی‌ ترور و بعد مرگ ناصرالدین شاه تلاش‌های افرادی چون کاشف‌السلطنه که به دنبال وضع این قوانین بودند را نافرجام گذاشت.

 

منبع: همشهری آنلاین

لینک کوتاه : https://rankoohnews.ir/?p=40397

ثبت دیدگاه

مجموع دیدگاهها : 0در انتظار بررسی : 0انتشار یافته : ۰
قوانین ارسال دیدگاه
  • دیدگاه های ارسال شده توسط شما، پس از تایید توسط تیم مدیریت در وب منتشر خواهد شد.
  • پیام هایی که حاوی تهمت یا افترا باشد منتشر نخواهد شد.
  • پیام هایی که به غیر از زبان فارسی یا غیر مرتبط باشد منتشر نخواهد شد.