• امروز : دوشنبه - ۱۶ تیر - ۱۳۹۹
  • برابر با : 16 - ذو القعدة - 1441
  • برابر با : Monday - 6 July - 2020
0

هنر املش در موزه هنرهای شرقی رم ایتالیا

  • کد خبر : 15463
  • ۲۸ دی ۱۳۹۳ - ۲۱:۱۱
هنر املش در موزه هنرهای شرقی رم ایتالیا

املش بخت یار بوده که نامش معرف فرهنگ، هنر و تمدن دورۀ درخشانی از تاریخ گیلان خاوری است. گرچه راه خرده گیری بر این نامگذاری بسته نیست لیکن مجامع علمی و جهانی باستانشناسی این نام را پذیرفته و به کار برده اند.     به گزارش “صبح رانکوه”  به نقل از دوستدار اومام نگارنده به […]

املش بخت یار بوده که نامش معرف فرهنگ، هنر و تمدن دورۀ درخشانی از تاریخ گیلان خاوری است. گرچه راه خرده گیری بر این نامگذاری بسته نیست لیکن مجامع علمی و جهانی باستانشناسی این نام را پذیرفته و به کار برده اند.

 

 

به گزارش “صبح رانکوه”  به نقل از دوستدار اومام نگارنده به عنوان مخاطب عام علم باستانشناسی از اظهار نظر در این باره و سایر موارد آینده در این مقاله خودداری کرده و توجه خود را معطوف به موضوع و مضمون گزارش در مقام یک بازدیدکنندۀ مشتاق موزه می نماید. حتی همین «معرفی آثار باستانی حوزۀ فرهنگ املش در موزۀ هنرهای شرقی رم» یقیناً اگر از سوی کارشناسان محترم باستانشناسی تهیه می شد به سرانجام مناسب تری می رسید. لیکن دو انگیزه مرا به تهیۀ این گزارش ترغیب کرد. نخست سهولت دسترسی من به موزۀ هنرهای شرقی رم و دو دیگر، سهولت ترجمۀ راهنمای ایتالیائی موزه و این که شاید این دو مورد چندان برای دیگر پژوهندگان حوزۀ باستانشناختی املش کار ساده ای نباشد.

 همچنین این موارد باعث شد تا شرح خود از بازدید آثار املش در موزه های پرگامون برلین و لوور پاریس را به فرصتی دیگر موکول کنم. رویداد خجسته و پیشبینی نشدۀ دیگری که به هنگام آخرین بازدید از موزۀ رم رخ داد، ملاقات با مسئول بخش ایران باستان بود که پس از آشنائی و گپ دوستانه، هنگامی که دریافت از سمت و سوی املش آمده ام، بی اندازه مسرور شد و داوطلبانه، قول انواع مساعدت ها را برای ردیابی و مطالعۀ آثار املش در موزه ها و مجموعه های آسیا، اروپا و آمریکا را داد. تردیدی نیست که برای اتمام درست این کوشش، همکاری دانشمندان و مسئولین ایرانی نیز واجب است. کاری بزرگ که اگر به سرانجام برسد مرجعی بی بدیل برای پژوهش های آتی خواهد بود. و این «اگر» شرطی از سر لفاظی نیست. شرطی است که کار بسیار می برد و هزینه های فراوانی دارد. به ویژه که شرایط صیانت از آثار باستانی و میراث فرهنگی در ایران بسیار آسیب پذیر است. در حین گفتگو با مسئول بخش ایران باستان، سر و صدای تظاهرات خیابانی پرسنل حمل و نقل عمومی رم که سه ماه از حقوق خود محروم بودند وارد فضای خاموش موزه نیز شده بود و خواب ورزاهای سفالی را آشفته کرده بود.
مصاحبم که او نیز از آن سر و صدا آزرده خاطر شده بود دنبالۀ حرف مرا دربارۀ نارسائی های مدیریت میراث فرهنگی گرفت و گفت: سیاست همه چیز را خراب می کند. همه چیز را!

5555

مجموعۀ حاضر شماری از زیباترین آثار حوزه های فرهنگ باستانی املش و مارلیک را به نمایش می گذارد وگرنه شمار آثار موجود از آن حوزه ها درموزه بسیار بیشتر بود. از متن، کاسته و بر تصویر افزوده ام. تصاویر به تمام و کمال، از سوی کارشناسان ارزیابی خواهند شد. به عنوان یک کارشناس حوزۀ دین، یادداشت کوتاهی در پایان این گزارش تصویری آورده ام. کوتاه از این سبب که اطلاعات ما منحصراً دربارۀ دین باستانی مردم املش بسنده نیست و فعلاً تنها می توان دربارۀ دیانت کهن در گیلان خاوری داد سخن داد.
بخش اول. ورودی موزه به مثابه مقدمه
ریشه های فرهنگ املش را در کجا باید جست؟ آبشخور آن ورزاهای تنومند که شاخ پیش روندۀ هنر املش اند، کجاست؟ آیا آثار برازندۀ هنرمندان اشکور، دیلمان، رودبار و سایر محوطه های باستانی سرزمین ما در خلاء به وجود آمده و زائیدۀ تخیل شگرف هنری هم ایشان بوده است؟ پاسخ این پرسش ها را به کنکاش های علمی واگذار می کنیم ولی همینک که در موزۀ هنرهای شرقی رم هستیم، مدخل موزه و چیدمان اشیاء، پاسخی را به ذهن متبادر می کند. گرچه موزه خود مدعی ارائۀ پاسخ برای این پرسش ها نیست ولی بد نیست تا پیش از ورود به سالن فرهنگ املش (سالن سوم) نگاهی نیز به شماری از اشیاء سالن اول بیاندازیم. به ویژه که این اشیاء به نسبت آثار املش کمتر دیده و شناخته شده اند. موزه با سالنی غنی از آثار شهر سوخته واقع در جنوب شرقی ایران آغاز می شود.

ظرافت و زیبائی آثار به نسبت قدمتشان به راستی شگفت انگیز است. پیش از این در بررسی های تاریخ هنر شمال ایران رسم بود تا بیشتر تأثیر مکاتب هنری بین النهرین در این سرزمین مورد مداقه قرار گیرد ولی امروزه به برکت آنچه که از شهر سوخته در دست است، می توان تئوری های تازه تری را در میان آورد. به گواهی راهنمای موزه در بخش پیش از تاریخ و برنز (هزاره های ششم تا دوم پیش از میلاد): «اشیاء این بخش معرف ناحیۀ خاور نزدیک، فلات ایران و پاکستان هستند. نمونه های موجود توسعۀ فرهنگی و اقتصادی شهری از هزارۀ سوم پیش از میلاد مسیح، یافته هائی از شهر سوختۀ سیستان اند، شهری که نامش حکایت از حریقی ویرانگر دارد. حفاری های مربوطه از سال ۱۹۶۷ تا ۱۹۷۸ توسط هیئت ایتالیائی IsMO انجام شده اند.*»
بخش دوم. یافته های فرهنگ املش، عصر آهن ۱۴۵۰ تا ۵۳۹ پیش از میلاد
در راهنمای این قسمت از موزه می خوانیم: «در عصر آهن I یا تراز سفال خاکستری غربی (۱۴۵۰ تا ۱۰۰۰ ق.م.)، چرخ های کوزه گری سفال خاکستری می سازند. از میان انواع موجود در موزه، باید به تنگ های دو شکمه با کور* بلند و شکل دار، پارچ های دسته افقی، وارد شده از حدود ترکمنستان، بطری های کروی با دهانۀ قیف مانند و تَنگ اشاره کرد. این سفال به مثابه پدیده ای منحصر به فرد، نفوذ محدودی در فلات ایران دارد. در استان گیلان در سمت غربی دریای خزر که با انبوه مقبره های باستانی و محتملاً مربوط به اقوام کوچنده بازشناخته می شود، میدان دید ما برپایۀ مشاهدات تپۀ مارلیک، کلورز، تماجان و ناحیۀ دیلمان خواهد بود. گورهای حفرشده در زمین و یا استودان های سرپوشیدۀ سنگی در گورستان های این ناحیۀ باستانی واقع می شوند. جهاز غنی این گورها، ظروف سفالی آئینی به شکل بزهای کوهی صیقلی، گاوهای تخیلی و دیگر چارپایان (ظروف حیوان شکل) است،

طراحی های هدفمند با کوژهای اغراق آمیز در کمرگاه و پوزه ای کشیده که منتهی به کور می شود. این محصول، کاربردی آئینی داشته و به الهیات جهان زیرین و به نیت بازیافت حیات مربوط می شود؛ چنان که در همین رابطه باید به انبوه پیکره های الهۀ مادر که از گل پخته ساخته شده و از ناحیۀ املش به دست آمده اند اشاره کرد.»
بخش سوم. یادداشت های میتولوژیک
در میان آثاری که عجالتاً دیدیم، ارزش هنری و فرهنگی پیکره های الهۀ مادر و تنگ های گاو تن همچنان نیازمند مقایسه ها و پژوهش های تازه است. نام «تنگ گاو تن» ترکیبی است که خود برای نامیدن ظروفی که به شکل گاو نر و کل و گوزن پرداخته اند ساخته ام. خویشکاری تنگ گاوتن چیست؟ کدام نوشیدنی در آن نگهداری می شد؟ نماد کدام باور بود؟ نزدیکترین گمان، پیوند گاو با مقولۀ مستعمل و آشنای قربانی است. چنان که از قربانی گاو و نثار خونش بر زمین، مظاهر مختلف حیات به ظهور می رسند و سپس پیکرش خوراک مؤمنان می شود تا معجزۀ خلقت و برکت را با خود یکی کرده باشند،

نوشیدنی محفوظ در تنگ نیز باید بتواند به دفعات همان خاصیت را در خود پاس داشته و پدید آورد. گوئی تأثیر مظروف نه به کیفیت خود که به قیافۀ ظرف بسته است. علاوه بر مضمون قربانی باید توجه خود را به دیگر خویشکاری گاو نر جهت دهیم. در آثار و اشیاء باستانی، گاو نر اگر به کاری مشغول دیده شده است همانا شخم زدن زمین است که از گاوجامه ای که به او بسته شده دریافت می شود. ورزا با فرو بردن سر گاو آهن در شیار زمین و از پی آن، پاشیدن بذر سفید و ریزش باران و ورود و نشو و نمای بذر در بطن زمین، آن را بارور کرده و زندگی نباتی را پدید می آورد. ورزا در انجام این کار چنان یگانه و بی همتاست که انبوهی از آئین ها و باورهائی که در بزرگداشت او از کهن روزگاری بر پا می شده اند تا عصر ما نیز رسیده و در یاد مانده اند.

الهۀ مادر لیکن گفتنی های دیگری دارد. برخلاف آن ورزاهای بی همتا پیکرۀ پرستیدنی الهه به اشکال گوناگون در خاور میانه، آسیای صغیر و جنوب اروپا به دست آمده است. چندان که ورزاها ویژگی های هنری زادبوم ما را به نمایش می گذارند، الهگان، پیوند ما را با سرزمین های دورتر و با عموزادگان مان می نمایانند. و البته باید دانست که دست ساخته های نیاکان ما نیز ویژگی های بومی خود را بازتاب می دهد. نمونه را در همین دو تصویری که از الهه در موزه می بینیم، در فربه نمایاندن کفل الهه از سوی پرستاران سازنده، کوشیده شده است تا تأمین کنندۀ اطمینان خاطر از باروری آن باشد. لیکن بر خلاف بسیاری از نمونه های آشنا در دیگر فرهنگ ها، الهگان فرهنگ املش با سینه هائی نورسته ساخته شده اند. این نورستگی نیروی جوانی و هنگامۀ دوشیزگی را می رساند. به این ترتیب که الهه در عین استعداد بارآوری، هنوز شاداب و نابسوده است و این، پاکی زندگانی ای که از پی خواهد آمد را می رساند؛ گوئی که مریمی، عیسائی را به دنیا آورد.

علی بالائی لنگرود،کارشناس ارشد تاریخ ادیان رم
فارغ التحصیل دوره های:
زبان پهلوی (کارنامۀ اردشیر بابکان) – بنیاد نیشابور تهران
پاپیروس شناسی پهلوی – انستیتوی ایرانشناسی دانشگاه برلین
فرهنگ و زبان گالیک – کالج سلطنتی Santiago de compostela اسپانیا
کارشناسی ارشد تاریخ ادیان – دانشگاه La Sapienza رم

لینک کوتاه : https://rankoohnews.ir/?p=15463

ثبت دیدگاه

مجموع دیدگاهها : 0در انتظار بررسی : 0انتشار یافته : ۰
قوانین ارسال دیدگاه
  • دیدگاه های ارسال شده توسط شما، پس از تایید توسط تیم مدیریت در وب منتشر خواهد شد.
  • پیام هایی که حاوی تهمت یا افترا باشد منتشر نخواهد شد.
  • پیام هایی که به غیر از زبان فارسی یا غیر مرتبط باشد منتشر نخواهد شد.