• امروز : شنبه - ۲۹ خرداد - ۱۴۰۰
  • برابر با : 10 - ذو القعدة - 1442
  • برابر با : Saturday - 19 June - 2021
5

تحلیل معماری خانه احمدعلی خان صوفی سیاوش

  • کد خبر : 25627
  • ۲۰ مهر ۱۳۹۴ - ۲۳:۴۲
تحلیل معماری خانه احمدعلی خان صوفی سیاوش

اختصاصی صبح رانکوه– طاهره تراضی: افت تاریخی شهرستان املش با دارا بودن بناهایی باارزش از دوران قاجار؛ یکی از شاخص­ترین بافت­های تاریخی در شمال کشور محسوب می­گردد. خانه­های قاجاری با ویژگی­های معماری خاص خود، نشان از گذشته غنی معماری در این شهر دارند. یکی از باارزش­ترین بناهای این بافت خانه احمدعلی خان صوفی سیاوش می­باشد […]

اختصاصی صبح رانکوه– طاهره تراضی: افت تاریخی شهرستان املش با دارا بودن بناهایی باارزش از دوران قاجار؛ یکی از شاخص­ترین بافت­های تاریخی در شمال کشور محسوب می­گردد. خانه­های قاجاری با ویژگی­های معماری خاص خود، نشان از گذشته غنی معماری در این شهر دارند. یکی از باارزش­ترین بناهای این بافت خانه احمدعلی خان صوفی سیاوش می­باشد که امروزه به اسم برادران صوفی به ثبت آثارملی رسیده است.

 

 

  1. معرفی بنا

بافت تاریخی شهرستان املش با دارا بودن بناهایی باارزش از دوران قاجار؛ یکی از شاخص­ترین بافت­های تاریخی در شمال کشور محسوب می­گردد. خانه­های قاجاری با ویژگی­های معماری خاص خود، نشان از گذشته غنی معماری در این شهر دارند. یکی از باارزش­ترین بناهای این بافت خانه احمدعلی خان صوفی سیاوش می­باشد که امروزه به اسم برادران صوفی به ثبت آثارملی رسیده است(تصویر شماره ۱). ساخت این بنا در زمان آقاکریم­ خان صوفی سیاوش آغازگشته و در زمان آقا حسین خان به اتمام رسیده است. باتوجه به ویژگی­های معماری و ساختار بنا می­توان قدمت این بنا را به اواسط دوران قاجار نسبت داد.

این بنا در محله سرچور املش در زمینی به مساحت ۴۰۰۰ مترمربع قرارگرفته که زیربنای خود خانه ۶۰۰ مترمربع می­باشد. دسترسی اصلی بنا در ضلع شمالی؛ و دسترسی­های فرعی در ضلع­های شرقی و جنوبی واقع شده­اند(تصویرشماره۲). این بنا در دوطبقه بر روی کرسی ساخته شده و به دلیل اجرا با مصالح بنایی بیشتر عناصر سازنده بنا نقش سازه­ای دارند و انتقال دهنده بار سقف به پی و در نهایت زمین می ­باشند.

 

image012 image011

. بررسی معماری بنا

در این قسمت به بررسی عناصری در بنا می­پردازیم که در شکل­گیری و کالبد آن نقش بسیار مؤثری دارند. این عناصر بشرح زیر می­باشند:

  • پی و کرسی­چینی: این بنا بر روی پی نواری به ارتفاع و پهنای نیم متر از سنگ لاشه احداث شده است. کرسی آجری به ارتفاع نیم متر برروی پی قراردارد و تمامی نیروهای وارده از طرف سقف و جرزها ی بنا توسط آن­ها به زمین منتقل می شوند.
  • جرزها: در اجرای جرزها از آجر با ملات گل و آهک استفاده شده است. ضخامت جرزها بین ۸۰ سانتی­متر تا ۱ متر متغیر است. این ضخامت بالا علاوه بر مقاومت در مقابل بارهای وارده عایق حرارتی و صوتی بسیار خوبی بوده است. تمامی بارهای مرده و زنده طبقات و بام از طریق تیرهای چوبی افقی بر روی جرزها و سپس از طریق جرزها به پی و از آن به زمین منتقل می­شوند(تصویر شماره ۳).

 

image004

 

در اتاق نشیمن و شکم­دریده(در طبقه دوم و ضلع شرقی بنا قراردارند)شاهر تزئینات گچبری و نقاشی بسیار زیبایی بر روی دیوارها هستیم. از نقوش بکاررفته در گچبری­ها می­توان به نقوش نیمه برجسته با طرح­های اسلیمی، شکل گل وبوته، پرندگان و فرشتگان بالدار اشاره کرد که در دورسقف، شومینه و به شکل تندیس­های تزئینی روی دیوار اجرا شده­اند(تصاویر شماره ۷-۴). این نوع گچبری از نوع برهشته و به سبک کشته­بری می­باشد.

 

image005 image006 image008 image007

 

از تکنیک نقاشی نیز در قسمت ازاره فضاهای مذکور(اتاق­های شاه­نشین و شکم دیده) استفاده شده که از فرم و رنگ های بکاررفته در آن(استفاده از رنگ های گرم) می توان به اواخر دوران قاجار نسبت داد. (تصویر شماره ۸).

image009

 

  • کفسازی: به طورکلی کفسازی در طبقات به صورت تخته کوبی بر روی تیرریزی­ها بوده است و در قسمت محوطه بنا با استفاده از سنگ قلوه کلیه محوطه را سنگفرش کرده­اند(تصویر شماره۹).

 

image010

  • پوشش سقف و بام: پوشش بام در این بنا مانند سایر خانه­های تاریخی موجود در بافت به صورت شیبدار و با پوشش سفال می­باشد. نیروی وزن و نیروهای جانبی وارده به سقف از طریق اعضاء افقی و مورب سقف جذب شده و از طریق اعضاء قائم و مورب به جرزهای بنا و سپس به پی و زمین منتقل می­شوند(تصویر شماره۱۰).

image011

قدمت سقف­های سفال­پوش کمتر از لت­پوش می­باشد. اما در بناهای مهم و شاخص در گذشته حتما از این نوع پوشش در شمال کشور استفاده می­کردند. آنچه که در پوشش سفال اهمیت فراوانی قبل از اجرا دارد؛ زیرسازی صحیح آن می­باشد که به اصطلاح ترکه­بندی نامیده می­شود. با تمامی زیبایی­ها و محاسنی که سفال دارد چون اتصال محکمی بین آن­ها با ترکه وجود نداشته این احتمال می­رود که بادهای شدید کنده شود. همچنین وزن بالای آن­ها غالبا سنگینی بارسقف را به همراه دارد(تصویر شماره ۱۱).

image017

برای پوشش سقف در اتاق­ها از تکنیک تخته­کوبی استفاده شده که علاوه بر پوشش با ایجاد طرح­های هندسی و رنگ روی آن­ها به عنوان تزئینات چوبی خانه نیز به شمار می­آیند(تصاویر شماره ۱۲و۱۳).

image014 image013

.پله: مصالح بکاررفته در پله­های داخلی و خارج خانه به یک صورت است و تنها شرایط اقلیمی موجب تفاوت در پوشش آن­ها شده است. حجم و ساختار کلی پله­ها با آجر احداث شده و پله های داخلی باریک و در میان دو جرز محکم قرار گرفته­اند. پوشش این پله­ها در لبه­ها با چوب چهارتراش و در کف با کاشی می­باشد(تصویر شماره ۱۴). اما پله­های ایوان شمالی و شرقی دچار فرسایش شده و تغییراتی در پوشش آن­ها صورت گرفته است.

image015

  • بازشوها(دروپنجره): تمامی دروپنجره­های این بنا از جنس چوب می باشد و به دلیل ظرافت در اجرا و تکنیک ساخت می­توان آن­ها را به لحاظ شکل ظاهری و فرم چند دسته تقسیم­بندی نمود. برای نمونه یکی از زیباترین قسمت­های بنا ارسی­های اتاق شاه­نشین و اتاق ضلع شمالی بنا می­باشند که با شیشه­های رنگی، زیبایی خاصی در عین سادگی به فضا بخشیده­اند(تصویر شماره ۱۵).

image016

  • نرده: نرده های این بنا همانند دروپنجره­ها از جنس چوب می­باشند و با رتفاع ۷۰ سانتی­متری به عنوان جان پناه بسیار مناسب برای اطراف بالکن­ها و پله­های داخلی هستند(تصاویر شماره ۱۶و ۱۷). این نرده­ها با سادگی که در فرم و تکنیک اجرا دارند نشانه­ای از ساده زیستی در معماری بومی منطقه هستند.

با توجه به ویژگی­های معماری اثر باید این نکته را در نظر گرفت که عوامل طبیعی(مانند رطوبت­های صعودی و نزولی، عوامل بیولوژیکی و…)، عوامل انسانی(مدیریت­های نادرست در کشورهای جهان سوم، دخل و تصرف و الحاقات نامناسب و…) موجب گشته که این بنای باارزش دچارآسیب­هایی چون فرسودگی در نما، خستگی ملات و مصالح، ترک­های زنده و فعال، سنگسنی بار سقف، پوسیدگی چوب­های بام و… گردد. لذا انتظار می­رود برای جلوگیری از آسیب­های جدی­تر در آینده و حفظ این بنای باارزش اقداماتی در راستای حفاظت اضطراری از بنا مانند شمع­بندی و تنگ­گذاری برای قسمت­هایی که از حالت تعادل خارج شده، شاهدگذاری در قسمت­های ترک­خورده، پاکسازی محوطه و… صورت پذیرد تا با شناخت و مطالعه دقیق از ساختاربنا و آسیب­شناسی آن، طرح مرمت بسیاردقیقی ارائه و اجرا گردد.

 

منابع:

  1. اداره میراث فرهنگی شهرستان املش
  2. آرشیو عکاسی آقای امان­الله امیرپور
  3. پرونده ثبتی اثر
  4. مصاحبه با خانم صفورا صوفی سیاوش
  5. مرکز اسناد دانشکده هنر و معماری دانشگاه باهنرکرمان – پروژه طرح مرمت آقای امیری
لینک کوتاه : https://rankoohnews.ir/?p=25627

ثبت دیدگاه

مجموع دیدگاهها : 0در انتظار بررسی : 0انتشار یافته : ۰
قوانین ارسال دیدگاه
  • دیدگاه های ارسال شده توسط شما، پس از تایید توسط تیم مدیریت در وب منتشر خواهد شد.
  • پیام هایی که حاوی تهمت یا افترا باشد منتشر نخواهد شد.
  • پیام هایی که به غیر از زبان فارسی یا غیر مرتبط باشد منتشر نخواهد شد.