چای شما
تاریخ انتشار : ۵ مهر ۱۳۹۸ در ۵:۱۹ ب.ظ , کد خبر:   83198

ابوذر ملک پور وسکلایه جی

پایگاه خبری تحلیلی رانکوه نیوز: (Rankoohnews)
کلمات (بولوش )

بولوش: تمشک، اصلاً بوروش بوده است که میوۀ بور را بوروش (=بولوش) گویند، در زبان دیلمی بوتۀ خاردار و خزندۀ میوۀ تمشک را بور می نامند که در زبان گیلکی گمار(گومار) نامیده می شود، ولی گیل ها تمشک را وَلَش گویند که ساده شدۀ همان بولوش یا بوروش دیلمی ست، دقت گردد که خود کلمه تمشک که در پارسی استفاده می شود از لغت تموش که در گالش های دیلمی متداول می باشد برداشته شده و وجه تسمیه روستای درتموش شهرستان أملش هم از همین لغت پیروی می کند. درلغت نامه ناظم الاطباء یا فرهنگ نفیسی نوشته شده: «تموش: بزبان مردم دیلم خار جنگلی متبرک است.»حکیم محمد مؤمن دیلمی تنکابنی در کتاب تحفه المؤمنین نوشته «تموش:اسم دیلمی علیق است…»

 

 

 

گَل بوروش: توت فرنگی جنگلی یا به عبارتی دیگر تمشک خاکی= زمینی به زبان دیلمی “گل بوروش” گفته می شود که در زبانِ گیل های دیلمِ خاصۀ ولایت لاهیجان تاریخی (که شامل بلوک رودسر و چافجیر و چاف و چمخاله و لنگرود و شمال سیاهکل و کوچان=آستانه اشرفیه و حسن کیاده= کیاشهر و ناصر کیاده و لشت نشا بوده است) «چیم پیل» نامیده می شُد،*مثل اینکه بلوک لشت نشا  قدیم در سمت راست کرانۀ سپیدرود یعنی درشرق گیلان کنونی جای داشته است و مرکزش جورشهر در همسایگی دریا از جمله حاصلخیزترین بخشهای ولایت لاهیجان محسوب می گردید.(رجوع کنید به رویه ی ۱۴  سرزمین گیلان نوشتۀ آلکساندر خودزکو)

 

گوراب: به کانون اقتصادی و سیاسی واداری یک ناحیه درگیلان و دیلمستان قدیم که امیره نشین بوده است گوراب می گفتند، مانند کهنه گوراب املش؛ این کلمه ازلحاظ لغوی هم معنا با لغت یونانی Η αγορά = I agora

Αγορά ||= Agorá هِأگورا || اَگورا می باشد که به معنی بازار و بازارچه است.

 

کوچان: نام پیشین شهرآستانۀ اشرفیه بوده است و طبق تحقیقات دکتر افشین پرتو این نام برگرفته از نام قوم کوچ است که در سده ی سوم هجری از کوه های دیلم به دو سوی  سپیدرود بار انداختند که باشندگانِ کوچ های نشسته برغرب سپید رود را که  گویا سپاهیان قوم کوچ بودند کوچ اسپهان (کوچصفهان) نامیده اند و باشندگان نشسته بر کرانۀ شرق سپید رود را کوچان نام نهادند؛ «کوچ+ان=کوچان: جایگاه کوچ» _ «کوچ+اصفهان=کوچصفهان: لشگرگاه کوچ» نگاه کنید به پِی نوشت دو رویه ی ۳۲ و ۶۰ کتاب تاریخ گیلان و دیلمستان تصحیح تحشیه افشین پرتو؛ تکرار محله های منطقۀ املش کنونی در کوچان؛ مثل چهارده و خود أملش در کِیسُم، و ارتباط بین چورکلایه ی املش با چورکوچان درآستانه اشرفیه امروزی و مشترکات دیگرتر این احتمال را هستی می دهد که قوم کوچ از سرزمین املش ِ دیلمان به دو سوی سپید رود بار انداخته اند؛ کِیسُم از نامش پیداست جزء دیلم خاصه بوده که در بعداز اسلام جزء متصرفات گیلان قرار گرفته است؛ نام أملش کِیسُم امروزه أمْشَل کِیسُم گفته می شود که اگر به صفحۀ ۱۵۱ یا ۳۳۱ کتاب أخبار أئمه الزیدیه فی طبرستان و دیلمان و جیلان که یکی از قدیم ترین متون های تاریخی ست، بنگریم: داستان امام أبورضی با پسوند کِیسُمی در مسجدی از مساجد گیلان در روستایی که آنها می گفتند أملش، نوشته شده است؛ که نشان می دهد نام قدیم أمشل کِیسُم، أملش کِیسُم بوده است که احتمالاً این نام یادگار آل جوی دیلمی از سرزمین املشِ دیلمان می باشد؛ و نشان می دهد که ما دو أملش داشتیم، أملش دیلمان که امروزه بنام شهرستان املش معروف، و در گذشته سرزمینی بزرگتری از اکنونش بوده است؛ و قریه ی أملش جلگۀ دیلمِ خاصه در شرق گیلان کنونی =أملشِ گیلان که نام روستایی بوده در کِیسُم و مسجدی داشته که امام ابورضا حسینی کیسمی(امام ابورضی کِیسُمی) پس از سال ۴۹۰ هـ.ق درآن روستای أملش گیلان جایگاه و پیروانی داشته و سخنرانی می کرده و ابورضی در همان بلده کِیسُم هم فُوت کرده است و امروزه همان روستای أملش کیسم وجود دارد و أمشل کیسم نامیده می شود.*دقت شود که تبدیل أملش به أمشل عینهو تبدیل «تیم جان» به «تمی جان» است همچنانکه  نام قدیمی امشل کیسم أملش کِیسُم بوده، نام قدیم تمیجان: تیمجان بوده است- یا کلمه قُفْل در زبان مردم رِی و تهران “قُلْف” گفته می شود، یا مَلَخ به اَرمنی مَخَل نامیده می شود که بحث جابجائی حروف مطرح است.

برخی از کلمات  دیلمی و پارسی که حروف در آن ها جابجا شده است عبارت اند از:

توربه = توبره|| خوفوس = فوخوس|| گاروس=گاورس : گیاه جارو|| دورُغ = دروغ|| کِفْت = کِتْف|| وَفر= وَرْف = برف|| نُخْسه = نُسْخه|| دَلْخ = دَخْل ||و شاید: کاس = سکا

 

نویسنده و پژوهشگر: ابوذر ملک پور وسکلایه جی

 

منبع: چاپ شده در رویه ۳۹  فصل نامه ی آوای املش، سال ششم، شماره بیست و پنجم، پاییز ۱۳۹۸☀️

 

فهرست منابع:

 

_سرتیپ پور، جهانگیر ، (۱۳۷۲)، ریشه یابی واژه های گیلکی و وجه تسمیۀ شهرها و روستاهای گیلان، رشت، انتشارات گیلکان، چاپ اول؛

_دهخدا، علی اکبر، (۱۳۷۷)، لغت نامۀ دهخدا، ناشر: مؤسسۀ انتشارات و چاپ دانشگاه تهران، چاپ دوم از دورۀ جدید؛

_مومن حسینی تنکابنی، میر محمد، (۱۳۹۷)، تحفه المومنین ( تحفه حکیم مومن )، ناشر: سفیر اردهال، چاپ اول؛

_خودزکو آلکساندر ، (۱۳۵۴)، سرزمین گیلان ترجمۀ سیروس سهامی، تهران، انتشاران پیام، چاپ اول

_کشوردوست + فاخته، علیرضا + قربان، (۱۳۸۵)، گیلانشهرها، رشت، انتشارات وارسته، چاپ اول؛

_مرعشی، سیّدظهیرالدین، (۱۳۹۵)، تاریخ گیلان ودیلمستان تصحیح و تحشیه افشین پرتو، رشت، نشرفرهنگ ایلیا، چاپ نخست؛

_مادلونگ، ویلفرد، (۱۹۸۷)، أخبارائمَّه الزَّیدیه فی طَبَرِستان ودَیلمـَان وجِیلان، بیروت-لبنان، مرکز آلمانی مطالعات شرقی دارالنشر فرانتز اشتاینر، چاپ اول؛

 


انتهای پیام
بنر-رانکوه-نیوز-ادامه-مطلب.

نظر دهید