چای شما

صبح رانکوه گزارش می دهد:

تاریخ انتشار : ۱۸ بهمن ۱۳۹۳ در ۱۲:۱۵ ق.ظ , کد خبر:   16289
چپر در فرهنگ مردم املش

چپر یا پرچین های چوبی ، در اذهان همگی ما و یا حتی دیگرانی که وارد گیلان میشوند نمادی از سادگی و راحت اندیشی در زندگی و یا اجبار در استفاده از مصالح محلی مانند چوب در دیوار سازی محسوب می گردد. خواه این نظرات درست یا غلط باشد ، چپر برای ما ساکنین گیلان ایجاد کننده یک نوستالژی شیرین است که خاطرات خوب کودکی مان را زنده می کند.

با همه این احوال شناخت اصول ساختن چپر در حریم خانه های این خطه و دلیل از بین رفتن این عنصر معماری و فرهنگی برای آسیب شناسی و باز زنده سازی و احیای آن در آینده لازم بنظر می رسد.

چپر چیست؟

پرچین ، که چپر و کپر هم نامیده شده ، سازه دیوار مانندی است که از شاخ و برگ و خار گیاهان برای محصور کردن منطقه ای می سازند. برخی پرچین ها برای محافظت زمین و مرتع از مزاحمت حیوانات اهلی و وحشی برپا می شود. گاه پرچین را بخاطر زیبایی طبیعی آن برپا می کنند.

غالب انسانها بدون تلاش و شناخت کافی فقط به سپری کردن احواد در افسوس غم شیرین گذشته بسنده کرده و وقتی که این حال بر یک جامعه غالب می گردد نتیجه آن به فراموشی سپردن آن عناصر تشکیل دهنده خاطرات ، در نسل بعدی می گردد. چون داشتن خاطرات شیرین مشترک جمعی ، لازمه ایجاد یک نوستالژی در یک نسل می باشد.

بطور مثال غالب متولدین دهه ۷۰ شمسی و ماقبل آن ، از چپرها خاطرات دیداری و شنیداری و حتی فیزیکی در اذهان خود دارند و می توانند در حال یا آینده آن خاطرات را بصورت یک نوستالژی با خود مرور کنند.اما برای غالب متولدینن دهه ۸۰ شمسی در شهر املش که در خانه های بدون حیاط و بدون چپر رشد و نمو پیدا می کنند ، حصار عنصری است که با بلوک های سیمانی یا آجر ساخته شده و در غیر اینصورت حصار تلقی نمی گردد. دلیل آن هم این است که این نسل بصورت ناخواسته و بخاطر جبر زمانه چپرها را فقط در خانه های متروکه و یا مخروبه روستایی و یا در روستاهای دورتر از حریم شهر مشاهده کرده است. چپر در ذهن آنها نمادیست از بدویت روستایی و یا خرابه ها و یا بدتر از همه ، فقر اقتصادی!

مواردی چون تغییر سبک زندگی ، فریب فن آوری جدید ساختمانی در معرفی مصالح جدید برای حصارچینی، تغییر سبک خانه سازی از خانه های چوبی به خانه های با مصالح بنایی، راحت طلبی انسان ها در عدم نگهداری حصارهای ساخته شده، تقسیم زمینها به محدوده های کوچکتر برای خانه سازی ، عدم شناخت مردم از اصل چپرسازی در اقلیم گیلان ، سوءتفاهم فرهنگی در تعریف حریم برای محدوده های مختلف ، کمبود مصالح مناسب برای چپرسازی و ضعف فناوری موجود در معرفی روشها و مصالح جدید برای چپرسازی را می توان برای این فراموشی گسترده برشمرد.

چپر

تغییر سبک زندگی :

تغییر سبک زندگی مردم ساکن این خطه از زندگی روستایی به شهری که در دهه پنجاه و شصت شمسی به دلیل توسعه اجتماعی در ایران رخ داد ، باعث بوجود آمدن مزیت ها و مشکلاتی در فرهنگ مردم گردید. مردم روستاها به دلیل نبود زیرساخت فرهنگی در جامعه بدون طی کردن دوره های صنعتی شدن و درک ساختار مدرنیسم ، وارد این فضا گردیدند و چون آموزش صحیحی در این زمینه به آنها داده نمی شد هر یک به فراخور درک خود از اطرافیان ، خود را با این دوران تطبیق دادند. بطوریکه مردم حصارهای بتنی و آجری و سنگی را بدور خود تنیدند و با محفوظ نگه داشتن خانه و خانواده خود سعی در حفظ امنیت فرهنگی و اجتماعی آن داشتند.

فریب فن آوری جدید ساختمانی در معرفی مصالح جدید برای حصار چینی

معماری قدیم ایران از هزاره های قبل تا شروع دوران پهلوی بر پنج اصل زیر استوار بود:

  • مردم واری : به معنای رعایت تناسب میان اندامهای ساختمانی با اندامهای انسان و توجه به نیاز او در کار ساختمان سازی است.۱
  • پرهیز از بیهودگی : در این معماری تلاش میشده تا کار بیهوده در ساختمان سازی نکنند و از اسراف پرهیز میکردند بطوریکه عنصر بدون کاربردی در ساختمان و صرفاً برای تزئین در ساختمان وجود نداشته است.۲
  • نیارش : نیارش به دانش ایستایی ، فن ساختمان و مصالح شناسی گفته میشده است. معماران گذشته به نیارش بسیار توجه میکردند و آنرا از زیبایی جدا نمی دانستند.۳

بطور مثال ئر معماری چوبی گیلان تیرها و ستون های چوبی بدون روکش ، برای زیباسازی نما هم مورد استفاده قرار میگرفته است.

  • خود بسندگی : معماران ایرانی تلاش میکردند ساختمان مورد نیاز خود را از نزدیکترین جاها بدست آورند و چنان ساختمان میکردند که نیازمند به مصالح جاهای دیگر نباشد و خود بسنده باشد.۴

این اصل را میتوان در استفاده از انواع چوب و گیاهان در ساختمان سازی چوبی گیلان بصورت واضح مشاهده نمود.

  • درونگرایی و برونگرایی : اصولاً در ساماندهی اندامهای گوناگون ساختمان بویژه خانه های سنتی ، باورهای مردم ، بسیار کارساز بوده است. یکی از باورهای مردم ایران ارزش نهادن به زندگی شخصی و حرمت آن و نیز عزت نفس ایرانیان بوده که این امر بگونه ای معماری ایران را درونگرا ساخته است.۵

البته در مناطق شمالی ایران معماری با حفظ تمامی حرمت های انسانی به دلایل اقلیمی بصورت برونگرا بوده است.

با نگاهی به پنج اصل فوق براحتی میتوان دلیل استفاده از چپر در خانه سازی گیلان را درک نمود. چپر به دلیل ارتفاع متناسب آن حافظ حریم محدوده ساختمان و ارتفاع متناسب آن برای دید انسان کاملا مردم وار ، به دلیل کاربردی بودن آن عنصری بیهوده در ساختمان نبوده ، به دلیل نوع ساخت آن و استفاده از فضاهای پر و خالی در آن کاملا مطابق با نیارش ساختمان ، به دلیل استفاده از سرشاخه های درختان و چوب کم قطر درختان بی ثمر و خود رو که در گیلان بوفور وجود دارد کاملا خود بسنده و به دلیل کاربرد آن در حفظ حریم محدوده و مثمر بودن در جهت حرکت جریانات هوا در اطراف ساختمان کاملا با اصل درونگرایی و برونگرایی ساختمان مطابقت دارد.

حال با نگاهی به تمامی موارد مذکور ، فن آوری جدید چه ارمغانی برای معماری این خطه داشته است؟

چپر2

بلوک سیمانی!

فریب فن آوری جدید باعث استفاده بی حد و حصر از بلوک های سیمانی در ساختمان سازی گردید که فقط برای حفظ حریم ساختمان ، تمامی پنج اصل مهم معماری ایران را نادیده گرفت. این استفاده ناصحیح از بلوک سیمانی و حصارهای بلند علاوه بر آلودگی های بصری در مناظر شهری و ساختمانی باعث انباشت رطوبت در سایه سار این حصارها و عدم حرکت جریانات هوا در فواصل میان ساختمان ، آلودگی زیست محیطی شدید به دلیل استفاده از مصالح رودخانه ای در ساخت بلوک ها و همچنین غیر قابل بازیافت بودن آنها و افسردگی ناشی از محصور شدن در فضاهای بسته شهری و عدم دید به بیرون از داخل ساختمان در انسانها گردید.

تغییر سبک خانه سازی از خانه های چوبی به خانه های با مصالح بنایی این تغییر باعث بوجود آمدن فضاهای جدید در ساختمان و حذف برخی فضاهای معماری قدیمی گردید. ساختمان سازی جدید باعث حذف نجاران و کارگران ماهر ساختمان سازی چوبی از چرخه تولید ساختمان شد و هجوم مردم به تجربه نوگرایی به تمامی شاخه های زندگی از قبیل معماری باعث حذف این قشر نجاران باتجربه و علمی گردید که متاسفانه علمشان فقط بصورت سینه به سینه از نسلی به نسل بعد منتقل شده بود و مکتوبی برای آن وجود نداشت. معماران جدید هم چون فقط بصورت شکلی به این عناصر توجه میکردند ، کاربرد جدید را برای چپر در معماری بنایی خود نمی یافتند و دلیل جهل خود را با حذف تدریجی این عنصر مفید معماری از ساختمان سازی موجه نمودند.

منبع: فصلنامه آوای املش

منابع:

۱٫کتاب سبک شناسی معماری ایران – دکتر غلامحسین معماریان – صفحه ۲۶

۲٫کتاب سبک شناسی معماری ایران – دکتر غلامحسین معماریان – صفحه ۲۸

۳٫کتاب سبک شناسی معماری ایران – دکتر غلامحسین معماریان – صفحه ۲۹

۴٫کتاب سبک شناسی معماری ایران – دکتر غلامحسین معماریان – صفحه ۳۱

۵٫کتاب سبک شناسی معماری ایران – دکتر غلامحسین معماریان – صفحه ۳۵

Telegram

نظر دهید